Dòng sông Hậu, đoạn cuối của con sông Mekong, vẫn lặng lẽ trôi qua bao thăng trầm lịch sử. Nhưng ba mươi năm nay, dòng sông đang dần đổi khác. Những khu công nghiệp đầy nhà máy, phân xưởng hiện đại đang và sẽ dần mọc lên hai bên bờ. Chiếc áo mới đang được dệt dần cho 2 bờ sông Hậu.
Nhắm đến bờ sông
Hai bờ sông, giờ đây vẫn những rặng bần, những tàn dừa rợp mát. Nhưng từ bến Ninh Kiều – Tp Cần Thơ xuôi thuyền đổ ra hướng biển chỉ vài ki-lô-mét, đã thấy những công trình, nhà máy,… sầm uất.
Cảng Cái Cui với tổng diện tích 37 ha, vốn đấu tư trên 500 tỉ đồng, hiện đang được hoàn thiện những hạng mục cuối của giai đoạn I. Theo định hướng của Bộ GT – VT, đây là một trong những cảng trung tâm, có khả năng tiếp nhận tàu trên 10.000 tấn, phục vụ nhu cầu lưu thông hàng hóa của vùng. Cách đó không xa, nhà máy lọc dầu công xuất 2.000 thùng sản phẩm/ngày tại khu công nghiệp Hưng Phú II, do Công ty Liên doanh TNHH Hóa dầu VTN-P (liên doanh giữa Việt Nam, Thái Lan và Nhật) đầu tư tám triệu đô la Mỹ, cũng đang chuẩn bị cho giai đoạn “chạy” thử nghiệm. Nhà đầu tư tin rằng, với vị trí thuận lợi giao thông thủy, những sản phẩm của nhà máy sẽ từ Cần Thơ, xuôi tàu theo những nhánh sông chằng chịt, có mặt khắp các miền đất nước.
Hoàn thành nhà máy bên sông Hậu từ cuối năm 2003, đến đấu tháng 4 – 2005, Công ty Dầu thực vật Cái lân (Calofic) Chi nhánh Cần Thơ, đã chào hàng những lô sản phẩm đầu tiên: Calofic Cám Vàng. Ông Lee Swee Heng, Giám đốc chi nhánh hân hoan: “Những ngày này, chúng tôi thu mua 700 tấn nguyên liệu/ngày. Với vị trí thuận lợi, nguyên liệu cám tươi được vận chuyển đến nhà máy luôn đúng nguyên tắc: không quá sáu giờ sau khi lấy từ nhà máy xay xát. “Bỏ” 7 triệu USD cắm trụ bên bờ sông, giờ Calofic đã thu về những tín hiệu khả quan: ký hợp đồng tiêu thụ trên 10.000 tấn, trong đó, khoảng 85% được tiêu thụ tại ĐBSCL”.
Từ năm 1995, Khu Công nghiệp Trà Nóc (hiện phát triển thành Trà Nóc I và II với tổng diện tích 300 ha) đã tiên phong định hình bên dòng sông Hậu. Tiếp đó trong chiến lược phát triển khu đô thị - cụm Công nghiệp Nam sông Cần Thơ, thành phố xây dựng thêm khu công nghiệp Hưng Phú I và II phía hạ nguồn sông Hậu, với tổng diện tích qui hoạch 975 ha. Theo Ban quản lý các khu chế xuất và Công nghiệp (BQLCKCX & CN) Cần Thơ, tính đến quí I – 2005, có 73/115 nhà đầu tư đã đưa nhà máy, phân xưởng vào hoạt động ổn định. Năm 2004, doanh thu của các doanh nghiệp ở các khu công nghiệp đạt 521 triệu USD, trong đó, xuất khẩu khoảng 194 triệu USD. Và chính nhờ những “cơ ngơi” bên bờ sông Hậu của Cần Thơ, trên 17.000 lao động có việc làm ổn định.
Ông Võ Văn Lũy, Trưởng BQLCKCX & CN Cần Thơ, phác họa: “Sắp tới, “làng công nghiệp” sẽ kéo dài theo sông Hậu, từ Trà Nóc đến Ô Môn, trải tiếp đến tận Thốt Nốt – điểm giáp với An Giang”. Hiện nay, theo Ông Lũy, việc quy hoạch đã dự định mở một công ty tư vấn thuộc Bộ Xây dựng đảm trách. Tất cả chỉ nhờ Chính phủ chấ thuận chủ trương.
Dòng chảy công nghiệp
Nhưng đâu chỉ có Cần Thơ nhắm đến dòng sông hậu, Lân cận Cần Thơ là tỉnh mới Hậu Giang hiện cũng đang xúc tiến qui hoạch khu công nghiệp trên phần đất ven sông Hậu của tỉnh này. Ngay bên kia sông tỉnh Vinh Long, cũng vừa khởi công Khu công ngiệp Bình Minh với diện tích 162, nằm sát Quốc lộ 1A và cách vị trí xây dựng cảng Bình Minh. Phía hạ nguồn, tỉnh Sóc Trăng cũng đón đầu lộ nam sông Hậu, qui hoạch Khu công nghiệp Trân Đế 120,63 ha. Hiện tại, công trình đón đầu là Cảng cá Tần Đề đã đi vào hoạt động, thu hút 31 nhà đầu tư đã thuê đất, xây cơ ngơi. Còn phía thượng nguồn, tỉnh An Giang, theo ông Nguyễn Minh Nhị, Phó Bí thư Tỉnh ủy: “Chúng tôi đang xúc tiến dự án Khu Công nghiệp Bình Long thuộc huyện Châu Phú với diện tích 40 ha”.
Ông Nhị tin rằng với vị thế thuận lợi cả đường sông lẫn đường bộ, những khu công nghiệp nằm hai bên bờ sông Hậu sẽ được các nhà đầu tư ưu tiên “nhắm” đến. Không ngẫu nhiên, khi Quốc lộ 54 và 91 và tiếp theo là lộ Nam sông Hậu được nâng cấp hoàn chỉnh thành hai trục đường chạy dọc đôi bờ sông Hậu. Còn đường thủy, chính là con đường vận chuyển tiết kiệm nhất. Theo Bộ GT – VT mỗi năm có từ 9,5 – 10,5 triệu tấn hàng hóa cần vận chuyển. Đến năm 2010 dự báo con số này là 18 – 20 triệu tấn…….Nhiều cảng dọc theo bờ sông Hậu đang được đầu tư, nâng cấp đón đầu…
Những sản phẩm từ những “làng” công nghiệp ven sông Hậu, sẽ theo con nước lớn ròng tỏa đi khắp chốn. Xuôi về hạ nguồn, đổ ra biển, tiến về Châu Âu, Châu Mỹ,..Quay đầu về thượng nguồn, qua ba cửa khẩu Tịnh Biên, Vĩnh Xương, Khánh Bình (An Giang), hàng hóa ĐBSCL sẽ thâm nhập Campuchia, làm cầu nối tỏa sang các nước Đông Nam Á lân cận….
Nhưng đừng quên….
Những khoảng xanh ven sông rồi sẽ đẹp dần, nhường chỗ cho nhà máy, xí nghiệp, khu dân cư…..Bù lại, theo ông Võ Hùng Dũng, Giám đốc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh Cần Thơ: “Đó là những vị trí tuyệt vời để phát triển công nghiệp”. Bờ sông sẽ thay “áo”. Điều ông băn khoăn, chính là khi thực hiện ý tưởng ấy, đừng bao giờ quên việc bảo vệ dòng sông Hậu đầy ắp phù sa.
Tại Đức, ven hai bờ sông Rhein và Ruhr “làng” công nghiệp định hình từ năm 1800. Sau khi đầu tư thêm tuyến xe lửa, “làng” công nghiệp này có đủ “tiện nghi” vận chuyển: đường sông, đường xe lửa,đường bộ và đã phát triển rất mạnh, trở thành khu kinh tế chủ chốt của Đức. Nhưng cái giá phải trả quá đắt: hai dòng sông bị ô nhiễm nặng, mà theo ông Thomas Ganslmayr – người Đức, hiện là chuyên viên tư vấn và đào tạo cho VCCI Cần Thơ: “Thời gian bị ô nhiễm rất dài, đến nỗi khó xác định được mốc thời gian cụ thể”. Đến năm 1980, Chính phủ Đức đề ra những điều luật để xử phạt rất nặng những nhà máy không có hệ thống xử lý nước thải và khói trước khi thải ramôi trường. Nhà máy nào bị phạt, tác động cộng hưởng là sự “tẩy chay” của người tiêu dùng. Theo đó, Chính phủ cũng định hướng thay đổi một số ngành công nghiệp, chỉ giữ những ngành sản xuất giảm thiểu ô nhiễm. Nhờ vậy, hai con sông dần trở lại mảng xanh vốn có, nhưng thời gian,chi phí và công sức không phải nhỏ…
“Bài học đã có và các bạn mới khởi đầu. Đừng rơi vào vết xe đổ” – Ông Thomas Ganslmayr, nói. Tại đôi bờ sông Hậu này, khi mà một số “làng” công nghiệp vẫn còn nằm trên qui hoạch, việc gìn giữ môi trường dòng sông là hết sức cần thiết và hoàn toàn làm được. Tất cả chỉ cần sự kiên quyết và chọn lọc mời gọi những ngành nghề công nghiệp. Đừng bao giờ hy sinh môi trường để lấy tiền….
“Áo” mới cho hai bờ sông Hậu sẽ đẹp hay xấu đều tùy thuộc vào bàn tay và khối óc của chúng ta. Và để phủ dần chiếc “áo” ấy, ông Thomas Ganslmayr góp ý: “Vị trí thuận lợi thôi, chưa đủ. Điều các bạn cần làm là giảm thiểu những thủ tục hành chính, quan tâm đến nhà đầu tư nhiều hơn”.